Bazar
Облусту тандаңыз — аралыкты көрөсүз.

Тирүүлөй салмак жана эт чыгышы

10 жарыя

Бөлүм жөнүндө

Тирүүлөй салмак — союуга чейин малдын өзү таразада канча тартканы. Андан чыккан эт бир кыйла аз: бир бөлүгү тери, баш, шыйрак жана ич-карын болуп кетет. Эт чыгышын адатта пайыз менен болжолдуу айтышат, ал кунардуулукка жана тукумга жараша өзгөрөт. Жакшы бордолгон куйруктуу кочкордун эт чыгышы ошол эле бойдогу арык жаш малдыкынан жогору. Ошондуктан «бир килограмм тирүүлөй салмак» менен «бир килограмм эт» таптакыр башка нерсе, аларды чаташтырсаңыз, кымбатка турат. Ар бир малды өзүнчө эсептеңиз: салмагын билиңиз, кайда таразага тартарын келишип алыңыз, андан кийин гана этке эсептеңиз.

Тирүүлөй салмак деген эмне?

Бул — тирүү малдын таразадагы салмагы: териси, башы, шыйрактары жана ашказанындагы тоюту менен кошо. Жарыяларда так ушул сан жазылат, базарда да көбүнчө ушуга карап келишишет. Сан бир күндүн ичинде бир аз өзгөрүп турат: жаңы эле суу ичип, тоюп алган кочкорду тараза ошол эле кочкордун эртең менен ач кезиндегисинен оор көрсөтөт. Ошондуктан так таразага тартуу керек болсо, аны тоюттандырганга чейин жасашат.

Койдон канча эт чыгат?

Так санды эч ким чынчылдык менен айта албайт, болжолдуу чегин гана айтышат: кадимки малда эт тирүүлөй салмактын кырк-элүү пайызындай чыгат, жакшы бордолгон куйруктуу малда андан көбүрөөк. Калганы ошол кочкордун өзүнө жараша: жашына, кунардуулугуна, тукумуна, атүгүл акыркы жумаларда кандай багылганына. Сатуучу бул чектен алда канча көп эт чыгат деп убада кылса, ал санды кайдан алганын сураңыз, жакшысы таразага тартууга макулдашыңыз.

Тирүүлөй салмактын бир килограммынын баасын кантип эсептейм?

Макулдашкан сумманы малдын салмагына бөлүңүз — тирүүлөй бир килограммдын баасы чыгат. Кочкорлорду адилет салыштыруунун жолу ушул гана, анткени оор малга да, жеңил малга да бирдей акча төлөө — бул башка-башка соода. Эттин баасын чамалагыңыз келсе, чыккан санды дагы бир жолу эт чыгышынын үлүшүнө бөлүңүз. Бирок унутпаңыз: мал союлмайынча бул үлүш болжолдуу гана.

Кочкорду кайда жана кантип таразага тартуу керек?

Базарларда жана чарбаларда мал тарткан чоң таразалар турат, кээде унаа таразасын колдонушат. Кимдин таразасында тартыларын жана анын акысын ким төлөрүн алдын ала макулдашып алыңыз. Малга тоют, суу бере электе, өз көзүңүздүн алдында тартыңыз, жакшысы удаа эки жолу. Өлчөө тасмасы менен көкүрөк айланасы боюнча формулалар болжолдуу гана сан берет, каталары чоң, мындай сан менен баа талашы бүтпөйт.

Жарыядагы салмакка ишенсе болобу?

Карточкадагы салмакты сатуучу өзү жазат, сайт малды таразага тартпайт жана ал санды текшербейт. Ага издөөдө багыт катары гана караңыз: салмак чыпкасы менен ылайыктуу малды тандап алуу ыңгайлуу, ал эми так салмак жолукканда таразадан билинет. Малды алып жатканда айырма чыкса, унчукпай алып кетпей, сумманы кайра эсептеңиз. Салмакты алдын ала жазышып сурап алыңыз.

Тирүүлөй салмак союлгандагы салмактан эмнеси менен айырмаланат?

Тирүүлөй салмак — малдын бүтүн бойдон таразадагы салмагы. Союлгандагы салмак, аны туша салмагы деп да коюшат, — териси сыйрылып, башы, аягы жана ич-карыны алынгандан кийин калган салмак. Экинчисинин биринчисине катышы — эт чыгышы, ал пайыз менен эсептелет. Булардын чаташуусу акчага турат: сатуучу тирүүлөй салмакты айтат, сатып алуучу этти эсептейт, мал мүчөлөнгөндө болтурбай койсо боло турган талаш башталат.

Базарда кочкорлорду салмагы боюнча кантип издейм?

Чыпкаларда салмак бар, анын жанында жашы, жонунун бийиктиги, тукуму жана облусу. Салмактын эң азын жана эң көбүн жазыңыз — базарда ылайыктуулары гана калат. Андан кийин килограммды гана салыштырбаңыз: бирдей салмактагы жаш кочкор менен кары кочкордун баасы да, жегени да башка. Кунардуулугун капталынан жана артынан тартылган сүрөттөрдөн караган жакшы, күмөндүү жерлерин жазышып тактаңыз.