Bazar
Облысты таңдаңыз — қашықтық көрінеді.

Тірілей салмақ және ет шығымы

10 хабарландыру

Бөлім туралы

Тірілей салмақ — мал сойылғанға дейін таразыда қанша тартатыны. Одан шығатын ет әлдеқайда аз: бір бөлігі тері, бас, аяқ және ішек-қарынға кетеді. Бұл үлесті әдетте пайыз аралығымен айтады, ол қоңдылық пен тұқымға қарай өзгеріп отырады. Жақсы семірген құйрықты қошқардан ет бойы бірдей арық жас малға қарағанда көбірек шығады. Сондықтан «бір келі тірілей салмақ» пен «бір келі ет» — мүлде бөлек нәрсе, оларды шатастырсаңыз, қымбатқа түседі. Әр малды жеке есептеңіз: салмағын біліңіз, қайда өлшейтінін келісіңіз, содан кейін ғана етке шағыңыз.

Тірілей салмақ деген не?

Бұл — тірі малдың таразыдағы салмағы: терісі, басы, аяғы және қарнындағысы қоса есептеледі. Хабарландыруларда осы сан жазылады, базарда да көбіне соған қарай келіседі. Бұл сан тәулік ішінде аздап өзгеріп тұрады: жаңа ғана суарылып, тойған қошқар таразыда ауырырақ шығады, сол қошқарды таңертең аш күйінде өлшесеңіз, жеңілдеу болады. Сондықтан салмақты дәл білгісі келгендер малды азықтандырмай тұрып өлшейді.

Бір қошқардан қанша ет шығады?

Дәл санды айту мүмкін емес, әдетте аралығын айтады: қарапайым малда тірілей салмақтың шамамен қырық пен елу пайызы, жақсы бордақыланған құйрықты қошқарда одан да көп. Қалғаны нақты қошқарға байланысты: жасы, қоңдылығы, тұқымы, тіпті соңғы апталарда қалай бағылғаны. Сатушы осы аралықтан әлдеқайда көп шығады деп уәде етсе, санды қайдан алғанын сұраңыз, ең дұрысы — өлшеуге келісіңіз.

Тірілей бір келінің бағасын қалай есептейді?

Мал үшін келісілген соманы оның салмағына бөліңіз — тірілей бір келінің бағасы шығады. Қошқарды қошқармен тек осылай әділ салыстыруға болады, өйткені ауыр малға да, жеңіл малға да төленген бірдей ақша — екі түрлі сатып алу. Ет бағасын шамалағыңыз келсе, шыққан санды ет шығымының үлесіне тағы бөліңіз. Тек есте болсын: мал сойылып, бөлшектенгенше бұл үлес болжам ғана.

Қошқарды қайда және қалай өлшеу керек?

Базарлар мен шаруашылықтарда малға арналған еден таразысы болады, кейде автомобиль таразысын қолданады. Кімнің таразысы екенін және өлшеу ақысын кім төлейтінін алдын ала келісіңіз. Малды азықтандырып, суармай тұрып, өзіңіздің көзіңізше, ең дұрысы қатарынан екі рет өлшеңіз. Өлшеуіш таспа мен кеуде орамы бойынша формулалар тек шамасын береді, ауытқуы үлкен, мұндай санмен баға дауы бітпейді.

Хабарландырудағы салмаққа сенуге бола ма?

Карточкадағы салмақты сатушының өзі жазады: платформа малды өлшемейді, бұл санды тексермейді де. Сондықтан оны іздеу кезіндегі шамалы көрсеткіш деп біліңіз: салмақ сүзгісімен керегін таңдап алу ыңғайлы, ал нақты салмағы кездескенде таразыдан белгілі болады. Малды алар кезде салмағы сәйкес келмесе, үндемей алып кете бермей, соманы қайта есептеңіз. Салмағын алдын ала жазысып сұрап алыңыз.

Тірілей салмақ пен сойыс салмағының айырмасы неде?

Тірілей салмақ — таразыға тартылған малдың тұтас салмағы. Сойыс салмағы, оны ұша салмағы деп те атайды, — терісі сыпырылып, басы, аяғы мен ішек-қарны алынғаннан кейін қалған салмақ. Екіншісінің біріншісіне пайыздық қатынасы — сойыс шығымы. Бұларды шатастыру ақшаға түседі: сатушы тірілей салмақты айтады, сатып алушы етті есептейді, сөйтіп ұшаны бөлшектеген кезде болдырмауға болатын дау басталады.

Платформада қошқарды салмағы бойынша қалай іздеймін?

Сүзгілерде салмақ бар, оның қасында жас, шоқтық биіктігі, тұқым және облыс тұр. «Бастап» және «дейін» мәндерін жазыңыз — базарда тек сәйкес келетіндері қалады. Содан кейін тек килосын салыстырмаңыз: салмағы бірдей жас қошқар мен кәрі қошқардың бағасы да, жейтін жемі де басқа. Қоңдылығын бүйірінен және артынан түсірілген суреттен бағалаған дұрыс, күмәнді жерін жазысып нақтылаңыз.